Dlaczego oświetlenie szybu bywa pierwszą rzeczą, która blokuje przegląd
Konserwator, który przyjeżdża na przegląd dźwigu, zaczyna od sprawdzenia warunków pracy. Jeśli w szybie nie świeci się połowa opraw, a w podszybiu nie działa gniazdo ani wyłącznik zatrzymania, część czynności nie zostanie wykonana i przegląd trzeba powtórzyć.
Dla zarządcy budynku oznacza to drugi dojazd ekipy i przesunięcie terminu. Dla firmy serwisowej to stracony dzień. Rzecz w tym, że przyczyna leży zwykle po stronie zwykłej instalacji elektrycznej, a nie po stronie urządzenia dźwigowego.
Oświetlenie i osprzęt w szybie to jeden z tych elementów, o których nikt nie pamięta, dopóki ktoś nie musi tam zejść.
Co składa się na wyposażenie elektryczne szybu i maszynowni
Zestaw jest powtarzalny niezależnie od producenta dźwigu, bo wynika z wymagań stawianych urządzeniu i z zasad bezpiecznej pracy w szybie.
- Oprawy oświetleniowe rozmieszczone na całej wysokości szybu, w podszybiu i nad kabiną.
- Gniazda serwisowe w podszybiu, na dachu kabiny i w maszynowni.
- Wyłączniki zatrzymania awaryjnego w podszybiu i na dachu kabiny.
- Oświetlenie maszynowni oraz dojścia do niej, razem z wyłącznikiem przy wejściu.
- Osprzęt instalacyjny odporny na warunki panujące w szybie: kurz, wilgoć i drgania.
Normy dotyczące budowy dźwigów opisują wymagania wobec oświetlenia szybu i stref pracy oraz wobec elementów zatrzymania awaryjnego. Szczegóły zależą od tego, według jakiego wydania normy urządzenie zostało wykonane, i te informacje znajdują się w jego dokumentacji.
| Element | Zwykle po stronie budynku | Zwykle po stronie urządzenia |
|---|---|---|
| Oprawy oświetleniowe w szybie | tak, jako instalacja elektryczna | zależnie od umowy konserwacji |
| Gniazda serwisowe w podszybiu | tak | dostęp uzgadnia konserwator |
| Wyłączniki zatrzymania awaryjnego | nie | tak, element urządzenia |
| Obwód zasilania dźwigu | tak, do punktu przyłączenia | od punktu przyłączenia dalej |
Podział bywa opisany inaczej w konkretnych umowach, więc tabela porządkuje typowy układ, a rozstrzyga treść umowy konserwacji.
Dobór opraw do warunków panujących w szybie
Szyb jest środowiskiem nietypowym dla instalacji budynkowej. Panuje w nim kurz z prowadnic i ze smaru, bywa wilgoć, a każda jazda kabiny wywołuje podmuch i drgania. Oprawa dobrana jak do korytarza wytrzyma tam krócej, niż zakłada jej karta katalogowa.
Przy wyborze patrzy się na stopień ochrony obudowy, na sposób mocowania odporny na drgania oraz na to, czy oprawa nie wystaje w przestrzeń ruchu kabiny i przeciwwagi. Ten ostatni warunek jest bezwzględny, a jego sprawdzenie należy do osoby znającej konkretny szyb, nie do elektryka po pierwszej wizycie.
Oprawy LED wypierają świetlówki również tutaj, głównie z powodu żywotności i odporności na drgania. Trzeba jednak pilnować jakości zasilacza, bo to on zwykle decyduje o tym, po jakim czasie oprawa zgaśnie. Przy zamówieniu materiałów elektrycznych do wind porównuje się więc nie samą moc i strumień, tylko całość: obudowę, mocowanie i zasilacz.
Warto trzymać w samochodzie serwisowym komplet opraw i przewodu używanego w obsługiwanych szybach. Wymiana świecącej na przerywanie oprawy zajmuje kilka minut przy okazji przeglądu, a odkładana na osobną wizytę potrafi czekać miesiącami.
Typowe błędy w instalacji szybowej
Pierwszy to prowadzenie przewodu po najkrótszej drodze, bez uwzględnienia przestrzeni ruchu kabiny i przeciwwagi. Wygląda porządnie do pierwszego kursu na pełnej prędkości.
Drugi to mocowanie opraw i puszek do elementów konstrukcji dźwigu zamiast do ściany szybu. Drgania przenoszą się wtedy wprost na obudowę i na połączenia, a puszka po kilku miesiącach jest luźna.
Trzeci to brak rozdzielenia obwodu oświetlenia szybu od obwodów urządzenia. Zdarza się, że zanik zasilania oświetlenia zdejmuje napięcie również z gniazd serwisowych, co uniemożliwia pracę konserwatorowi.
Czwarty dotyczy opisu. Rozdzielnica bez aktualnych oznaczeń zamienia każdą kolejną naprawę w zgadywanie, które pole odpowiada za co.
Jak zaplanować doposażenie i wymianę
Najtaniej wychodzi połączenie prac z przeglądem dźwigu, bo dostęp do szybu i tak jest już zorganizowany. Lista materiału powstaje przed dojazdem, na podstawie notatki z poprzedniej wizyty: ile opraw nie świeci, gdzie brakuje gniazda, które puszki są uszkodzone.
Zamawiając, spisuje się typ oprawy, sposób mocowania, rodzaj i przekrój przewodu oraz osprzęt montażowy. Fotografia istniejącego mocowania oszczędza korespondencji, bo rozwiązania w starszych szybach bywają nietypowe. Firmy obsługujące wiele budynków zamawiają ten materiał razem z częściami do urządzeń u dostawcy, który ma części zamienne do wind i osprzęt elektryczny w jednym miejscu, bo upraszcza to rozliczenie jednego zlecenia.
Po wymianie sprawdza się nie tylko to, czy światło się pali. Kontroluje się działanie wyłączników zatrzymania awaryjnego, obecność napięcia w gniazdach serwisowych i to, czy nowe elementy nie wchodzą w przestrzeń ruchu kabiny.
Najczęstsze pytania
Czy wymianę oprawy w szybie może wykonać elektryk budynku?
Sama wymiana oprawy jest pracą elektryczną, ale odbywa się w szybie dźwigu, więc wymaga wejścia w strefę objętą zasadami eksploatacji urządzenia. Dostęp uzgadnia się z firmą konserwującą dźwig, a przy pracach z dachu kabiny zapewnia ona nadzór.
Kto odpowiada za oświetlenie szybu: zarządca czy firma serwisowa?
Zwykle rozstrzyga to umowa konserwacji. Część umów obejmuje utrzymanie oświetlenia szybu, część zostawia je po stronie właściciela budynku jako element instalacji elektrycznej. Ten podział sprawdza się przed zleceniem, a nie po awarii.
Czy w podszybiu wystarczy jedno gniazdo?
Liczba i rozmieszczenie gniazd wynikają z wymagań dla danego urządzenia oraz z jego dokumentacji. Przy doposażaniu starszej instalacji punktem odniesienia jest dokumentacja dźwigu i uzgodnienie z konserwatorem, a nie sam schemat instalacji budynku.
